شرح دشواری های کتاب مهمان نامه ی بخارا نوشته فضل الله …

مَرفوع: مصدر عربی، نعت مفعولی از رفع، قصد برداشتن بر والی. (اقرب)
هَیهات: اسم فعل عربی، دور است. (منتهی)
مِزاح: مصدر عربی، ظرافت در گفتار. (لغ)
متغیّر شدن: مصدر مرکب، تغییر کردن، دیگرگون گردیدن. (لغ)
اِمضاء: مصدر عربی، اجرا کردن، عمل کردن، روان گردیدن فرمان. (لغ)
قاضِب: صفت عربی، قاطع، بران، برنده. (منتهی)
سیف قاضب: شمشیر بران. (لغ)
هیهات هیهات … : به هیچ وجه نمی‌توان این کار را انجام داد، در حالیکه، فرم گفتاری حضرت خان نسبت به آن گروه (قزاق) تغییر کرده، و عزمش که بسیار قاطع است، بر انتقام استوار گردیده. و اگر کسی بخواهد در مورد صلح با قزاق با خان صحبتی کند، باعث می‌شود که خان با خود او جنگ و دعوا کند.
تقریب: ر.ک ص۴۹/ س۱۰٫
هر کس که به … : هر کس با فامیل و خویشاوند خود به جنگ بپردازد، وسعت مکانی خود را از دست می‌دهد. زیرا هر کس فامیل داشته باشد، در هر جایی رفیقی و یاری برای اوست، ولی با از دست دادن آنها، خود را محصور در مکان خود می‌کند، و حیطه نفوذ خود را از دست می‌دهد.
کی مصلحت است … : جنگ با قزاق کار درستی نیست، ولی می‌ترسم که این مسئله را به خان بگویم و با من دعوا کند.
اَلقِصّه: قید عربی، حاصل کلام، خلاصه، مخلص کلام. (لغ)
فرمان قَضا جَرَیان: حکمی که مانند قضا و قدر خداوندی، شخص ناگزیر از اطاعت آن باشد. (لغ)
ضَیق: اسم، تنگی. (لغ)
تکثیر: مصدر عربی، افزودن، بسیار کردن. (لغ)
غُجدوان: اسم خاص، دیهی بود بزرگ مانند شهری بر شش فرسنگی بخارا که از قریه های بخاراست و خواجه عبدالخالق غجدوانی عارف معروف قرن ششم هجری قمری در آنجا ولادت یافته، و هم در آنجا مدفون شده است. (احسن التقاسیم/ترجمه،ج۲،ص۳۸۶)
و التوفیق من الله واهب المنن: و توفیق از پروردگار بخشنده منتهاست.
۳-۱۱- ذکر نزول به قصبه غجدوان و واقعات آن منزل
رایات فرخنده آیات خاقانی، صباح روز دوشنبه از موضع بغازی‌ده، متوجه صوب قصبه غجدوان شدند و درین یورت اکابر خراسان و بقایای مردم بخارا و اطراف ماوراءالنهر دستور یافته، همراه دستور اعظم خواجه صاحب دیوان به عزم توجه بخارا و مرو معاودت نمودند و حضرت اعلی خاقانی محفوف به جنود تأییدات سبحانی و مقرون به وفود نصر و ظفر و کامرانی وجهه ی عزم را صوب غجدوان ساخته و رایت بخت فیروز در مصاف دولت روزافزون برافروخته یمین و یسار مقرون به امراء کامکار و سرداران بلند مقدار که هر یک یگانه ی پهلوانان اعصار و سرآمد شجعان اقطار بودند. چون ملاحظه چنان حشمت پادشاهی مقرون به عبادت الهی و مشحون به علم و معارف غیرمتناهی نموده شد، در خاطر این حقیر خطور نمود که هلاکوخان هنگامی که رایت جهانگیری برافراخته و آثار رسوم سلطنت پادشاهان روزگار را برانداخته، روی توجه به جانب فتح ممالک عراق و آذربایجان کرد و خواجه طوسی به وجود او افتخار نموده مراکبت آن خان عالی شأن را سرمایه افتخار و موجب مکنت و استظهار خود می‌شمرد، هر چند او مصاحب پادشاهی عظیم الشأن بود و در آن ادوار کسی که در مکنت پادشاهی و اسباب جهانگشایی عدیل او بل قرین او باشد سمت وجود نداشت، فامّا هیهات از کجا تا بکجا شرف و افتخاری که این فقیر یافته به عزّ مراکبت و شرف مصاحبت عالی حضرت خان شیبانی که پادشاه خطه مسلمانی و خلیفه ی عرصه ی جهانبانی ست، با علم کامل کرم شامل جمع فرموده و با مکنت خانی تمکن در طرق آداب ایمانی فراهم آورده، این جامعیت هلاکوخان را از کجا حاصل بوده باشد. پس سزد که این فقیر فخر و شرف مراکبت و مجالست این حضرت را سرمایه‌ی متاع مباهاه و افتخار خویش سازم و بدین پایه که از مدارج الطاف الهی یافته‌ام هر روز صد نوبت سر برافرازم که در تحت رایت عنایت چنین خلیفه دین‌دار که پیوسته عازم استیصال کفّار و متوجه قطع مواد فساد و افساد فجره و اشرار است حالا به صوب غزای قزاق روان شده‌ام درین معنی این رباعی به خاطر خطور کرد.
رباعیه

حتما بخوانید :   تحقیق دانشگاهی - اجرای طراحی آموزشی مبتنی بر بازی و تاثیر آن بر هوش میان فردی کودکان ...

شد خواجه نصیر با هلاکو بجهان
خان تو کجا چو خان من ای طوسی
سر فتنه غارت و هلاک او بجهان
ماننده خان من هلا کو بجهان

القصّه چاشتگاه روز دوشنبه بیست و دوم شوال عالی حضرت خان صاحب اقبال به قصبه غجدوان رسیده جهت استمداد همّت و طلب بدرقه راه سعادت و ظفر بر دشمن با فوز به اعادت عزم زیارت خواجه کلان صاحب المناقب العلیه و المقامات السنیه خواجه عبدالخالق غجدوانی که مرشد کامل عصر خویش بوده فرمودند و درآن مزار کثیر الانوار به آداب زیارت اقدام فرموده، تلاوت کتاب الله المجید و نشر صدقات بر مجاوران آن مقدّس مزار نموده، انواع فواید و اصناف عواید در آن مجلس عالی از حیّز اختفا به منصّه ظهور آمد. و از این فقیر در تحقیقات مباحث علوم حقیقت انواع تفتیشات فرمودند و بعضی از فواید این منزل انشاء الله درین مقام مذکورشود و التوفیق من الله الاحد. (مهمان‌نامه: ۶۰-۶۱)
توضیحات:
نزول: ر.ک ص۵۶/ س۳٫
قَصَبه: اسم عربی، ده. (لغ)
غُجدَوان: ر.ک ص۵۹/ س۳٫
رایات: ر.ک ص۵۶/ س۲٫
آیات: اسم عربی، جِ آیه، نشانها، علامتها. (لغ)
فرخنده آیات: دارای نشانهای مبارک.

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.
برچسب گذاری شده با: