شرح دشواری های کتاب مهمان نامه ی بخارا نوشته فضل الله بن روزبهان …

۳-۱۱- ذکر نزول به قصبه ی غجدوان و واقعات آن منزل ۱۷۹
۳-۱۲-ذکر فواید منزل غجدوان ۱۸۵
۳-۱۳-داستان توجه به بلاد ترکستان از راه بادیه ی بخارا ۲۰۸
۳-۱۴-مباحثه ی حدیث جبرئیل ۲۳۰
۳-۱۵-ذکر وصول به قلعه ی ارقوق که اول فلاع ترکستان است ۲۴۴
۳-۱۶-مباحثه ی حدیث حارث ۲۷۵
۳-۱۷-ذکر توجه از قلعه ی ارقوق به صوب دیار قزاق ۳۰۸
۳-۱۸-ذکر عبور حضرت همایون بر یخ از نهر سیحون و جمع آمدن سلاطین دولت
افزون ۳۵۰
۳-۱۹-ذکر ابتلای منشی این اوراق به امراض و رفتن به صوب سقناق ۳۶۸
۳-۲۰-ذکر کیفیت وقوع بلاد ترکستان و دیار قزاق ۴۰۶
۳-۲۱-ذکر اسباب نزاع و مخالفت برندق خان با حضرت خلیفه الرحمان ۴۲۴
فصل چهارم: نتیجه گیری
۴-۱-نتیجه گیری ۴۳۶
-فهرست منابع ۴۳۸
فصل اول
مقدمه
۱-۲- مقدمه
در میان متون نثر گذشته، موارد بسیاری از آنها دارای مضامین تاریخی است که با اهداف مختلفی به تحریر در آمده اند، مثلاً تاریخ بیهقی نوشته ابوالفضل بیهقی، که به منظور روشن کردن تاریخ غزنویان و نشان دادن حقایق رخ داده در این دوره، و همچنین شناساندن این خاندان به آیندگان است. کتاب تاریخی دیگری مثل جهانگشای جوینی که به قصد نوشتن تاریخ مغولان به طور غیر مستقیم فجایع مغولان در ایران را نشان می دهد. حتی گاهی مواقع، نویسنده قصد تاریخ نویسی ندارد ولی با این اثر خود گوشه ای از تاریخ را شرح می دهد. مانند کتاب چهار مقاله نظامی عروضی که در مورد ۴ طبقه از ندمای سلاطین است و هدفش نوشتن تاریخ نیست ولی ناخودآگاه، مطالبی تاریخی ، هر چند با اشکالات نسبتاً زیاد، به نگارش در می آورد، به طور مثال، به جنگ بین سلطان سنجر سلجوقی و سلطان علاء الدین غوری و شکست غوریان اشاره می کند. یا سفرنامه ی ناصرخسرو که نه تنها یک سفرنامه بلکه یک کتاب جغرافیا و تاریخ است . و از این دست آثار بسیار در متون کهن فارسی یافت می شود.
مهمان نامه بخارا تألیف فضل الله بن روز بهان خنجی متوفی(۹۲۸) از جمله کتابهای تاریخی اوایل قرن دهم هجری است. این کتاب که در ابتدا سفرنامه ی بخارا نام داشت و به دستور محمد خان شیبانی مهمان نامه ی بخارا نام گرفت، از پنجاه و چهار مبحث تشکیل شده، سی و هشت مبحث آن تاریخی، سیزده مبحث فقهی و کلامی، دو مبحث در شرح احوالات مؤلف و یک مبحث شامل خطبه و مقدمه می باشد. که این پایان نامه ۲۱ مبحث را مورد شرح و برسی قرار داده است.
کتاب مهماننامه ی بخارا که به محمد خان شیبانی ازبک، تقدیم شده است، گذشته از بحث های فقهی و کلامی، جنگهای محمد خان شیبانی علیه قزاق و بازگشت او به سمرقند و رفتن به مشهد و طوس را بیان می کند.
۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق
۱- شناخت یکی از متون تاریخی مهم قرن دهم.
۲- دسترسی به واژه های کهن فارسی و اصطلاحات علمی وتاریخی ناشناخته یا کم شناخته.
۳- برطرف شدن دشواری ها و مشکلاتی که در فهم و خواندن متن وجود دارد.
۴- شناخت خاندان شیبانی و تاریخ آن دوره از کشور.
۵- شناخت نویسنده و آشنایی با آثار دیگر این دانشمند بزرگ فارس.
۱-۴- هدف تحقیق
۱- بررسی اثر از دو جنبه زبانی و محتوایی
۲- توضیح دشواریهای موجود، در مباحث فقهی و کلامی
۳- بررسی اثر از لحاظ تاریخی
۴- توضیح لغات و عبارات دشوار فارسی وعربی و ترکی
۵- بررسی اثر از دیدگاه سبکی و ادبی
۶- ترجمه ی آیات، احادیث و اشعار عربی
۷- آشنایی با یکی دیگر از دانشمندان خطّه ی فارس
۱-۵- پیشینه تحقیق
مهمان نامه ی بخارا نثری تاریخی است و تاکنون شرحی بر آن نگاشته نشده است . اگرچه آثاری که با موضوع تاریخ نوشته شده بارها شرح شده است مانند: تاریخ بیهقی، تاریخ جهانگشای جوینی و … اما این متن تنها یکبار به اهتمام دکتر منوچهر ستوده تصحیح شده و مقدمه ای بر آن نوشته شده است و هیچ کتاب یا مقاله ی دیگر تاکنون درباره آن نوشته نشده است. از این کتاب دو نسخه موجود است . نسخه ای در کتابخانه نور عثمانیه ، و نسخه دیگر متعلق به کتابخانه عمومی ازبکستان در تاشکند است.
از آنجا که متن کتاب مورد نظر دشوار است ، احتیاج به شرح و توضیح مفصلی دارد.
۱-۶- روش تحقیق