تحقیق دانشگاهی – شرح دشواری های کتاب مهمان نامه ی بخارا نوشته فضل الله بن …

اَبوهُرَیرَه: اسم خاص، در نام او بین محدثان و تذکره نویسان اختلاف شده ، گروهی او را عبد الرحمان و عده ای نیز عبد الله و سکین و عامر نوشته اند….ابوهریره در سال هفتم هجری مسلمان شد و مدتی محدود محضر رسول اکرم را درک کرد ولی او بیش از همه صحابه نقل حدیث می کند ،…کسانی که از اول طلوع اسلام با رسول خدا (ص)بودند و در سفر و حضر آن حضرت را همراهی کرده اند به اندازه او روایت ندارند.(ابو اسحاق،۱۳۷۱،ترجمه:۳۸۳)
رضی الله عنه: خداوند از او راضی باشد.
کل عمل ابن آدم….: تمام اعمال بنی آدم تا هفتصد برابر زیاده می گردد خداوند متعال فرمود مگر روزه که از منست و من به آن پاداش می دهم و در روایتی من جزا داده شده ام و در روایتی من جزا و پاداش اویم.( برای دیدن منابع ر.ک پاورقی. مهمان نامه: ۸)
فانه لی : او از منست.
کَرامَت: مصدر عربی، بزرگی، عزت (لغ)
صلوه: اسم عربی، نماز(لغ)
اِمساک: مصدر عربی، خودداری. (منتهی)
مُفطَرات: صفت عربی، مفطرات روزه، آنچه روزه را بشکند. چیزهایی که روزه را باطل کند، از قبیل خوردن، آشامیدن، جماع، فروبردن گردوغبار غلیظ، کذب بر خدا و رسول و جز اینها. (لغ)
مَظالِم: اسم عربی، ستم و زبردستی و ستمگری . (لغ)
اِفادِه: ر.ک ص ۷/س۱۵
مُفاد: اسم عربی، معنی، مفهوم. (لغ)
گویم اختصاص….: مفهوم جمله این است که اگر روزه را از دیگر اعمال به وسیله لام مستثنا کرده چون علت این اختصاص را مشخص نکرده، باعث سوال می گردد.
مُضاعَفه: مصدر عربی، دوچندان کردن چیزی را.
مُستثنی مِنهصفت مرکب عربی، آنکه یا آنچه از او استثنا کرده اند. (لغ)
الا الصوم که …: منظور این است که همه‌ی اعمال چند برابر محاسبه می شوند به جز روزه که آن اجر بی حساب و شمار دارد.
اِنعام کردنمصدر مرکب، بخشش کردن، عطا کردن. (لغ)
ریاضَت: اسم مصدر عربی، رنج، تعب، زحمت. (لغ)
افاده الله: ….: خداوند متعال او را بهره مند گرداند و ایام خلافت وعلم وامامت او را (خان را) پایدار بدارد.
و بالله التوفیق: و توفیق از خداست.
مبحث چهارم
دیگر پرسیدم که در فرموده ی «کل عمل ابن آدم» اگر کل را حمل بر افرادی کنند صحیح نباشد زیرا که هر عمل ابن آدم مضاعف نمی شود تا هفصد بلکه بعضی تا عشر بیش نیست، چنانچه صحاح اخبار به آن ناطق است و اگر حمل بر مجموعی کنند مجموع اعمال ابن آدم مضاعف تا هفتصد نمی گردد چه صحت مضاعف شدن تا به هفتصد مجموع اعمال را اگر به اعتبار اشتمال کل است بر عمل مضاعف تا هفتصد بس مجاز باشد در کلام و قرینه مجاز ظاهر نیست . پس کل مذکور در حدیث چیست چون افرادی و مجموعی نیست این بود تقریر سؤال.
حاضران از علماء در جواب چیزی نگفتند خود گفتم: در جواب اختیار می کنم که کل افردی است و صادق است که هر عمل ابن آدم را حال این است که مضاعف است و این مضاعفت منتهی ست تا هفتصد و معنی حدیث آنکه هر عمل ابن آدم مضاعف است و مضاعفت منتهی می گردد تا به هفتصد پس فرموده «الی سبعمایه» متعلق به فعل محذوف باشد که این مضاعف افاده آن می کند جهت این قایم مقام او شده پس کل افرادی صحیح المعنی باشد واین است حقیقت جواب. حضرت خلیفه الرحمانی خان فرمودند: می تواند بود که محمول بر کل افرادی ،ادعایی باشد وعبارت حضرت این بود که چنین می خواهد که هر عمل این ابن آدم گیرم که به هفتصد می رسد این تمام به صوم نمی رسند.
و این مصحح کل افرادی است، لیکن در مواقع خطاب ادعاء اگر همه را هفتصد انگارند وحکم صوم از او استثنا نمایند. جهت کمال ترغیب در صوم مستحسن می نماید افاده الله تعالی و خلّد ظلال خلافته. (مهمان نامه: ۱۰)
کل عمل ابن آدم: ر.ک ص ۸/س۲۱
حَمل کردن: مصدر مرکب عربی، تعبیر کردن، قیاس کردن (معین)
کُل: اسم عربی، در اصطلاح منطقیون به سه معنی به کار می رود.
۱- کلی منطقی یعنی مفهومی که در تصور آن امتناعی از شرکت در آن نداشته باشد یا مفهومی که صدق آن بر افراد کثیر ممتنع نباشد.
۲- کلی مجموعی یعنی کل به اعتبار جمع افراد
۳- کل افرادی، یک یک افرد مفهوم. (لغ)
مُضاعف: ر.ک ص ۸/س۱۰
عَشر: عدد عربی، عدد ده (معین)
صِحاح: اسم خاص، نام مشتق کتاب حدیث اهل سنت وجماعت که فقها و اصحاب حدیث بر آن اعتماد دارند و ارکان اساسی علم حدیث است. (لغ)
مجموعی: ر.ک ص ۸/س
مَجاز: ر.ک ص۸/س۱۱ .
بس مجاز باشدبسیار مجازی و غیر حقیقی باشد.
قَرینه: اسم عربی ،لفظ یا حالتی که دلالت کند بر این که مقصود گوینده ، معنی اصلی حقیقی کلمه نیست ، بلکه مرادش معنی مجازی است ، و چون این لفظ یا این حالت، مقرون و چسبیده به جمله مجاز می شود آن را قرینه گفته اند ، ودر اصطلاح قرینه صارفه می گویند، برای اینکه ذهن شنونده را از معنی حقیقی منصرف و به مفهوم مجازی معطوف و متوجه می سازد.(همایی،۱۳۸۸:ص۲۴۸)
مجموع اعمال ابن آدم مضاف تا هفتصد نمی گردد….: منظور این است که اگر بر اساس کل مجموعی بخواهیم نظر دهیم، یعنی اینکه همه ی اعمال انسان فقط تا هفتصد برابر می گردد و این رقم برای تمام اعمال، بسیار ناچیز است بنابراین باید مجاز در جمله به کار رفته باشد ولی با توجه به اینکه هیچ قرینه ای در جمله بنابر مجاز بودن وجود ندارد پس مجازی نیز به کار نرفته است.
تَقریر: مصدر عربی، بیان و قول و شرح و تفصیل. (لغ)
مضاعف: ر.ک ص ۸/س۱۰

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است