تحقیق دانشگاهی – تعیین شوک‏های سیاست های پولی بر شاخص قیمت سهام در شرکت های پذیرفته شده …

۲-۳-۱- دامنه شمول شاخص‌
همان‌گونه که پیشتر اشاره شد یکی از اجزای بنیادین هر شاخص، گروه متغیرهای مورد بررسی آن است که دامنه شمول آن شاخص را تشکیل می‌دهد. شاخص‌ها بر حسب اهداف خود، نماگری قیمت سهام گروهی از شرکت‌ها را عهده‌دار هستند و به همین ترتیب قابل تفکیک‌اند. بدین‌ترتیب شاخص‌های بخشی[۱۱]، شاخص شرکت‌های منتخب، شاخص‌های مرکب[۱۲]، و دیگر شاخص‌ها، هر یک روند عمومی قیمت سهام گروه خاصی از شرکت‌ها را نشان می‌دهند.
الف- شاخص‌های بخشی
بورس‌ها هر یک بر اساس طبقه‌بندی صنایع مورد نظر خود، اقدام به محاسبه شاخص قیمت و در مواردی شاخص بازده کل[۱۳] برای هر صنعت یا بخش می‌کنند. شیوه محاسبه این شاخص‌ها همانند شاخص‌های کل است که در ادامه توضیح داده خواهد شد. چگونگی انتخاب شرکت‌ها برای محاسبه شاخص‌های بخشی نیز با شیوه‌های متفاوتی صورت می‌گیرد، به عنوان مثال بورس نیویورک ۱۰۰ شرکت بزرگ هر بخش‌ را که قیود نقدینگی را نیز احراز کرده باشند، برای محاسبه شاخص بخش مزبور انتخاب می‌کند. در بورس استانبول کلیه شرکت‌ها ترکیه‌ای هر بخش به‌جز شرکت‌های سرمایه‌گذاری[۱۴] و شرکت‌هایی با نماد معاملاتی بسته و در بورس تهران کلیه شرکت‌های هر بخش در شاخص‌های بخشی لحاظ می‌شوند. بورس توکیو نیز کلیه شرکت‌های تشکیل دهنده هر صنعت را در شاخص بخش مزبور لحاظ می‌کند و در صورتی که نماد شرکتی بسته باشد، آخرین قیمت آن را در شاخص منظور می‌نماید.
ب- شاخص‌ شرکت‌های منتخب
در ابتدای محاسبه شاخص که برای اولین بار در جهان در سوم جولای ۱۸۸۴ توسط شرکت داوجونز[۱۵] در آمریکا صورت گرفت، مشکلات محاسبات که در آن زمان به صورت دستی انجام می‌شد، طراحان شاخص را وادار به گزینش تعداد محدودی شرکت می‌کرد. بدین‌ترتیب اولین شاخص طراحی شده که میانگین صنعتی داوجونز[۱۶] نام گرفت، ۱۲ شرکت بزرگ راه‌آهن را شامل می‌شد. امروزه نیز هر چند در بسیاری از بورس‌های جهان شاخص‌های فراگیر[۱۷] طراحی و محاسبه می‌شوند، ولی شاخص‌های شرکت‌های منتخب نیز حجم قابل‌توجهی از آمار تهیه شده توسط دست‌اندرکاران بازار سرمایه را به خود اختصاص می‌دهند. بورس تهران نیز اقدام به محاسبه شاخص قیمت ۵۰ شرکت فعال‌تر به دو شیوه ساده و میانگین موزون می‌نماید. ملاک اصلی انتخاب شرکت‌های مزبور در اکثر بورس‌های جهان میزان حجم سرمایه[۱۸] آن‌ها است، هر چند قیودی همچون میزان نقدشوندگی[۱۹] نیز با آن همراه است. در این میان بورس تهران میزان نقدشوندگی را به عنوان معیار اصلی در نظر گرفته است و از همین روی نام نماگر مزبور را شاخص قیمت۵۰ شرکت فعالتر و نه برتر، نهاده است.
ج – شاخص‌های مرکب
شاخص‌های مرکب یا کل به منظور نماگری کل بازار سهام طراحی می‌شوند و اغلب قیمت و درآمد کل را به عنوان پارامتر مورد بررسی پیش روی خود دارند. شاخص‌های مرکب معمولاً فراگیرند و مشتمل بر تمام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس می‌شوند، هر چند اغلب قیودی شامل نقدشوندگی یا موضوعیت فعالیت شرکت‌ها، آن‌ها را محدود می‌کنند. شاخص‌های مرکب بورس‌های نیویورک و استانبول که به ترتیب با نماد NYA و ISE National – All Shares معرفی شوند تمام شرکت‌های بورس خود را به جز شرکت‌های سرمایه‌گذاری، در بردارند با این تفاوت که بورس استانبول شرکت‌های خارجی را در این شاخص لحاظ نمی‌کند ولی بورس نیویورک شرکت‌های داخلی و خارجی را در شاخص مزبور، منظور می‌نماید. بورس آتن نیز برای تالار اصلی[۲۰] و فرعی[۲۱] خود اقدام به طراحی شاخص مرکب کرده است که در اولی ۶۰ شرکت بزرگ‌تر در دومی ۴۰ شرکت بزرگ‌تر هر تالار حضور دارند. نکته قابل توجه در طراحی و محاسبه شاخص‌های مرکب عدم حضور شرکت‌های سرمایه‌گذاری در محاسبه شاخص مزبور در بورس‌های پیشرفته‌ای همچون بورس نیویورک است. این امر در بورس نیویورک از سال ۲۰۰۳ میلادی و پس از انجام اصلاحاتی در شاخص NYA صورت گرفت و تا پیش از آن شرکت‌های سرمایه‌گذاری نیز در شاخص مزبور گنجانده می‌شدند. علت اصلی انجام چنین اصلاحی را می‌توان جلوگیری از بروز احتساب مضاعف مالکیت متقاطع[۲۲] شرکت‌ها دانست. چنین انتقادی توسط منتقدان بر شاخص کل قیمت بورس تهران نیز که کلیه شرکت‌های پذیرفته شده را در بردارد، وارد شده است. پاره‌ای از منتقدان بر این باورند که مالکیت متقاطع شرکت‌ها که اغلب با تملک بسیاری از شرکت‌ها به وسیله شرکت‌های سرمایه‌گذاری صورت می‌پذیرد، سبب احتساب مضاعف سرمایه شرکت‌های مزبور در شاخص می‌گردد.
د- شاخص‌ تالارها
بسیاری از بورس‌ها افزون‌بر بازار اصلی[۲۳] یا تالار اصلی[۲۴] اقدام به تاسیس و راه‌اندازی تالار فرعی[۲۵] نیز نموده‌اند. در تالار فرعی شرکت‌های تازه وارد یا شرکت‌هایی که شرایط حضور در تالار اصلی را ندارند، معامله می‌شوند. از سوی دیگر پاره‌ای از بورس‌ها از جمله بورس استانبول اقدام به تاسیس بورس‌های محلی[۲۶] و نیز بازار شرکت‌های تازه وارد[۲۷] کرده‌اند و بدین‌ترتیب بخشی از شرکت‌های خود را در این بازار دادوستد می‌کنند. بورس تهران نیز چندی است که اقدام به راه‌اندازی تالار فرعی کرده است و بورس‌های منطقه‌ای آن نیز شروع به فعالیت نموده‌اند. به هر روی بورس‌هایی که تالارهایی افزون بر تالار اصلی دارند، برای هر تالار خود شاخص جداگانه‌ای طراحی و محاسبه می‌کنند. شاخص تالارها همگی از فرمول واحدی پیروی می‌کنند و با شیوه یکسانی تعدیل می‌شوند و تنها تفاوت آنها در شرکت‌هایی است که در شاخص لحاظ می‌گردند. در این میان پاره‌ای از بورس‌ها همچون بورس توکیو، استانبول و نیز بورس تهران کلیه شرکت‌های تالار فرعی خود را در شاخص مربوطه منظور می‌کنند و بورس‌هایی همچون بورس آتن تنها ۴۰ شرکت بزرگتر را در شاخص مزبور قرار می‌دهند (سازمان بورس اوراق بهادار تهران، ۱۳۷۷).
۲-۳-۲- پارامتر مورد بررسی
پارامتر مورد بررسی یکی دیگر از اجزای بنیادین هر شاخص است. شاخص‌های بورس به طور معمول دو پارامتر قیمت و درآمد کل را مورد بررسی قرار می‌دهند، که به ترتیب شاخص قیمت[۲۸] و شاخص بازده کل[۲۹] نام گرفته‌اند. بعضی از بورس‌ها به طراحی و محاسبه شاخص بازده نقدی[۳۰] نیز می‌پردازند که پارامتر مورد بررسی آن، میزان بازده نقدی پرداختی شرکت های مشمول شاخص است.
الف- شاخص‌ قیمت
شاخص قیمت، نماگر روند عمومی قیمت شرکت‌های مشمول شاخص است و تغییرات سطح عمومی قیمت‌ها را نسبت به تاریخ مبدأ نشان می‌دهد. کلیۀ بورس‌های معتبر به محاسبه این شاخص می‌پردازند و اکثراً از شیوه‌های مشابهی برای محاسبه و تعدیل آن پیروی می‌کنند.
ب- شاخص‌ بازده نقدی
شاخص بازده نقدی، نشان‌دهنده سطح عمومی روند بازده نقدی پرداختی شرکت‌های ملحوظ در شاخص است. بسیاری از بورس‌ها از محاسبه شاخص مزبور صرف‌نظر می‌کنند و اثر بازده نقدی را در شاخص درآمد کل لحاظ می‌نمایند. این شاخص در بورس تهران با نام تدیکس محاسبه می‌شود.
ج- شاخص‌ درآمد کل
سرمایه‌گذاران در بورس از دو محل افزایش قیمت سهام و نیز دریافت سودنقدی، از خرید سهام منتفع می‌شوند. شاخص قیمت تنها می‌تواند بیانگر سود و زیان کلی بازار از ناحیه تغییرات قیمت سهام باشد و پرداخت‌های نقدی را در نظر نمی‌گیرد. با توجه به آن‌که اغلب، پرداخت‌های نقدی موجب کاهش قیمت سهام می‌شود، در چنین مواقعی کاهش شاخص قیمت می‌تواند موجبات گمراهی سرمایه‌گذاران را فراهم آورد و نگرش نادرستی از بازدهی بازار را سبب شود. بدین منظور اغلب بورس‌های جهان اقدام به طراحی و محاسبه شاخص درآمد کل کرده‌اند و اثرات بازدهی نقدی را نیز در آن لحاظ نموده‌اند. بدین ترتیب شاخص درآمد کل، بیانگر روند عمومی بازدهی شرکت‌های مشمول در شاخص مزبور است. شاخص درآمد کل معمولاً با فرمولی مشابه شاخص قیمت محاسبه می‌شود و تنها شیوه تعدیل آن متفاوت است. این شاخص در بورس تهران با نام شاخص قیمت و بازده نقدی و با نماد TEDPIX محاسبه و منتشر می‌شود (سازمان بورس اوراق بهادار تهران، ۱۳۷۷).
۲-۳-۳- روش‌های محاسبه شاخص
هر چند شاخص‌های محاسبه شده در بورس‌های جهان بسیار متنوع‌اند، اما این تنوع بیش از آن که ناشی از شیوه محاسبه باشد، مربوط به دامنه شمول آن‌ها است. در حقیقت روش‌های محاسبه شاخص، به‌ویژه شاخص قیمت بسیار به یکدیگر مشابه‌اند و تنها در جزئیات، تفاوت اندکی دارند. شاخص‌های قیمتی به طور کلی با دو روش میانگین ساده حسابی و میانگین وزنی محاسبه می‌شوند. شاخص درآمد کل نیز به طور معمول با روشی مشابه شاخص قیمت محاسبه می‌شود و تنها روش تعدیل متفاوتی دارد.
۲-۳-۳-۱ میانگین حسابی ساده
شاخص قیمت بورس اولین بار توسط شرکت داوجونز و با روش میانگین ساده حسابی در سال ۱۸۸۴ محاسبه شد. شرکت معتبر داوجونز هنوز هم افزون بر شاخص‌های متعدد دیگر، شاخص‌های میانگین ساده خود را محاسبه و منتشر می‌کند. این شاخص‌ها که میانگین‌های داوجونز[۳۱] نام گرفته‌اند، تنها از تغییرات قیمت متأثر می‌شوند و بر خلاف دیگر شاخص‌ها، تعداد سهام منتشره تأثیری بر آن‌ها ندارد. این امر باعث می‌شود که تمامی شرکت‌های مشمول چنین شاخص‌هایی با میزان برابری بر شاخص تأثیر بگذارند و بدین‌ترتیب اثر تغییرات قیمت شرکت‌های کوچک در برابر شرکت‌های بزرگ محو نشود. این شاخص‌ها با روش بسیار ساده‌ای محاسبه می‌شوند که عبارت از تقسیم حاصل جمع قیمت شرکت‌های مشمول تقسیم بر عدد پایه[۳۲] است، که بر حسب رابطه (۱-۲) محاسبه میشود:
(۲-۱)
PAIt= شاخص میانگین قیمت زمان t
Pit= قیمت سهام شرکت iام در زمان t
Dt = عدد پایه شاخص در زمان t که در تاریخ مبدأ برابر تعداد شرکت‌های مشمول شاخص بوده است.
در صورت بروز مواردی همچون تجزیه سهام[۳۳] یا جداسازی شرکت،[۳۴] پایه شاخص به گونه‌ای تعدیل می‌شود که روند شاخص از موارد مزبور متأثر نشود (نظری، ۱۳۸۹).
۲-۳-۳-۲- میانگین وزنی
محاسبه شاخص قیمت با روش میانگین وزنی که بر اساس الگوی لاسپیرز پایه‌گذاری شده است، رایج‌ترین شیوه محاسبه شاخص است. این روش در میان بورس‌ها و مؤسسات مالی با شیوه تقریباً مشابهی محاسبه می‌شود. به طور کلی شاخص‌های وزنی قیمت از تقسیم ارزش بازار در هر لحظه بر ارزش بازار در تاریخ مبدأ و ضرب در عدد مبنا به دست می‌آیند (نظری، ۱۳۸۹). فرمول کلی این شاخص‌ها را می‌توان بر حسب رابطه (۲-۲) محاسبه کرد:
(۲-۲)
PWIt= شاخص وزنی قیمت در زمان t
CMVt= ارزش جاری بازار در زمان t
BMV = ارزش بازار در تاریخ مبداء
Base Value = عدد مبنا
۲-۳-۳-۳- وزن‌‌دهی براساس تعداد سهام منتشره
همان‌گونه که از فرمول کلی شاخص وزنی قیمت مشخص است، وزن هر شرکت در این شاخص تعداد سهام منتشره آن است. به بیان دیگر فرمول شاخص مذکور را می‌توان برحسب رابطه (۲-۳) نیز نوشت:
(۲-۳)

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.