تعاریف سرمایه اجتماعی /پایان نامه سرمایه اجتماعی و عملکرد کارکنان

مقالات و پایان نامه ها

تعریف سرمایه

درمورد سرمایه آلبرو[1]  (2001) آن  را اساس ارزشهای  آینده می داند ، آن هییر[2] و همکاران (1995)  سرمایه را یک منبع عام اعم از پولی و غیر پولی و همچنین ملموس و غیر ملموس می داند. سرمایه به چند گروه طبقه بندی شده است که سرمایه اجتماعی از جمله آنها ست ( زمردیان  و  رستمی ؛ 1389 : 51)  در واقع  سرمایه اجتماعی می تواند به عنوان یک مفهومی که نشان دهنده دارایی های غیر مادیست تعریف شود  و بدهی است که آن  شرایط را برای همکاری بین افراد و یا شرکت ها تحت تاثیر قرار می دهد( Eklinder-Frick ; Torsten Eriksson;  Hallén ;  2014 :  1 ).

 

2-1-1-2 دلایل سرمایه بودن سرمایه اجتماعی

برای اینکه سرمایه اجتماعی به عنوان یک سرمایه شناخته شود دلایل زیادی وجو د دارد که در زیر بیان می گردد :

  • ماندگاری : مانند دیگر اشکال سرمایه ، سرمایه اجتماعی دارای عمر طولانی است که در آن می توان هم چون منابع دیگر در آن سرمایه گذاری کرد .
  • انعطاف پذیری و قابلیت تبدیل : سرمایه اجتماعی در معنای انعطاف پذیری بدین منظور است که ، روابط می تواند برای مقاصد مختلف مورد استفاده قرار گیرد از جمله جمع آوری اطلاعات و یا مشاوره. علاوه بر این سرمایه اجتماعی را می توان به انواع دیگر سرمایه ها تبدیل کرد مانند مزایای اعطا شده توسط موقعیت فرد در یک شبکه اجتماعی می تواند به مزایای اقتصادی و یا دیگر مزیت ها تبدیل گردد.
  • جانشین و مکمل بودن : مانند دیگر اشکال سرمایه می تواند جایگزین یا مکمل منابع دیگر شودAdler &  Kwon ;  2002:  21)   .(برای مثال سرمایه اجتماعی می تواند با کاهش هزینه مبادله، بهره وری سرمایه فیزیکی را بهبود دهد و جانشینی برای سرمایه فیزیکی مازاد باشد.
  • استهلاک : مانند سرمایه فیزیکی و سرمایه انسانی ، سرمایه اجتماعی نیز نیاز به نگهداری دارد . سرمایه اجتماعی نیز مستهلک می شود . در بعضی از اوقات نیز استفاده بیش از حد از سرمایه اجتماعی موجود در بین افراد برای رسیدن به هدف های فردی خود باعث استهلاک در سرمایه اجتماعی خواهد شد . گاهی اوقات نیز عدم استفاده از روابط  اجتماعی سبب استهلاک در سرمایه  اجتماعی خواهد شد (رنانی و  دلیری ؛  1388 :  162-161 ).
  • امکانات سرمایه گذاری : منظور همان توانایی ساخت و یا تخریب سرمایه موجود است . سرمایه گذاری در سرمایه اجتماعی نیز می تواند وجود داشته باشد و با ایجاد برنامه ریزی لازم، باعث خلق آن شد (همان منبع : 164 ).

 

2-1-1- 3  تعاریف سرمایه اجتماعی

اصطلاح سرمایه اجتماعی نخستین بار در اثر کلاسیک  “جین جاکوب”[3]  به نام “مرگ و زندگی” شهرهای بزرگ آمریکایی بکار رفته است ( زمردیان و  رستمی ؛  1389 :  51).  همان طور كه سرمايه فيزيكی، با ايجاد تغييرات در مواد جهت شكل دادن به ابزارهايی كه توليد را تسهيل می كند به وجود می آید و ازجنبه ای ملموس و قابل مشاهده برخوردار است . سرمايه انسانی، با تغيير دادن افراد برای كسب مهارت ها و توانايی هايی به آنها پديد می آيد و افراد را توانا می سازد تا به شيوه های جديد رفتار كنند و بنابراين كمتر ملموس بوده و در مهارت ها و دانشی كه فرد كسب كرده تجسم می يابد. اما سرمايه اجتماعی ، حتی كمتر از اين ملموس بوده و در روابط ميان افراد تجسم می يابد و موقعی سرمايه اجتماعی به وجود می آيد كه روابط ميان افراد به شيوه ای دگرگون شود كه كنش را تسهيل نمايد (ناطق پور  و  فیروز آبادی ؛   1385 : 162 ).

کلمن[4] (1988 ) در تعریف سرمایه اجتماعی آن را به عنوان  تابع در نظر گرفته و آن را دارای موجودیت واحد نمی داند و معتقد است که ، سرمایه اجتماعی در سازمان های مختلف متفاوت است اما دارای 2 عنصر مشترک :  1- جنبه ساختار اجتماعی و 2-تسهیل اقدامات خاص برای افراد و شرکت ها می باشد( Zheng ;  Li ; Wu ; Xu  ;  2014 : 489-490 ) . هم چنین کلمن ( 1990 ) بیان داشته واژه سرمایه دلالت می کند که سرمایه اجتماعی همانند سایر اشکال سرمایه  ماهیتی زاینده و مولد دارد( Koutsou ; Partalidou ; Ragkos ; 2014 : 204) ، یعنی ما را قادر می سازد ارزش ایجاد کنیم، کارها را انجام دهیم، به اهدافمان دست یابیم، ماموریت هایمان را در زندگی به اتمام رسانیم و به سهم خویش به دنیایی یاری رسانیم که در آن زندگی می کنیم.  وقتی می گوییم سرمایه های اجتماعی زاینده و مولد هستند، منظور این است که هیچ کس بدون آن موفق نیست و حتی زنده نمی ماند  (الوانی و  شیروانی ؛  1383 :  17 ).

فوکویاما[5] (1995 ) سرمایه اجتماعی را به عنوان ” توانایی افراد برای کار تعریف شده با هم و برای رسیدن به اهداف مشترک در گروه ها و سازمان ها می داند ” Fu ; 2004 : 19)) بعدها فوکویاما  ) 1999) تعریف دیگری از سرمایه اجتماعی ارائه می دهد و می گوید: سرمایه اجتماعی را به سادگی می توان به عنوان وجود مجموعه معینی از هنجارها یا ارزشهای غیر رسمی تعریف کرد. ( زمردیان و  رستمی ؛  1389 :  51)

پیر بوردیو [6]،  جامعه شناس فرانسوی، به عنوان اولین دانشمندی که به تجزیه و تحلیل نظام مند مفهوم سرمایه اجتماعی پرداخته است.  برای بوردیو ، سرمایه  اجتماعی در درجه اول از این نظر که می تواند به سرمایه فرهنگی و اقتصادی تبدیل و  موجب  حفظ  مزیت کلاس  در  شبکه های  نسبتا  با  دوام  شود  مورد  توجه  بود Darcy ;  Maxwell;  Edwards ;  Onyx ;  Sherker ;  2014 : 2) ). وی سرمایه اجتماعی  را به عنوان تجمع واقعی یا بالقوه منابع تعریف شده و جدایی ناپذیر با در اختیار داشتن یک شبکه پایدار خاص، است که به خوبی شناخته شده ، به خوبی تثبیت  شده و دارای یک نوع شبکه ی ارتباطی نهادینه شده مرتبط است تعریف می کند ( Zhengdong ; 2011 : 230 ). از نظر بوردیو سرمایه اجتماعی جمع بالقوه و بالفعلی است که نتیجه مالکیت شبکه ی با دوامی از روابط نهادی شده بین افراد و عضویت در یک گروه برای دستیابی به منابع آن گروه است . بوردیو سرمایه اجتماعی را دارای دو مولفه می داند : نخست به عنوان یک منبع که با عضویت گروهی و شبکه های اجتماعی مرتبط است و دوم میزان سرمایه اجتماعی یک کارگزار خاص به حجم شبکه ی ارتباطی او وابسته است. برای بوردیو سرمایه اجتماعی یک پدیده جمعی است ، حتی اگر از چشم انداز کنشگر به ان نگاه شود ( جهانگیری  و  شکری زاده؛ 1389 :   109 ).

هاينفان  [7]مفهوم سرمايه اجتماعی (1916) را ”حسن نيت“، ”رفاقت و دوستی“”همدردی متقابل“ و ”معاشرت و تبادلات اجتماعی“ در ميان گروهی از افراد توصيف كرده است كه يك نظام اجتماعی را پديد می آورد ( خورشید ؛  1391 :  121 ) .

کاواچی [8]و همکارانش (1997) سرمایه اجتماعی را این گونه تعریف کرده اند  : ترکیبی از سازمان ها اجتماعی مانند مشارکت مدنی ، هنجارهای ارتباطات متقابل و اعتماد به دیگران که همکاری جهت دستیابی به مزایای دو جانبه را تسهیل می کند (سلطانی ؛  1383 : 14 ).

بانک جهانی (1998)  نیز سرمایه اجتماعی را پدیده ای می داند که حاصل تأثیر نهادهای اجتماعی، روابط انسانی و هنجارها بر روی کمیت و کیفیت تعاملات اجتماعی است و تجارب این سازمان نشان داده است که این پدیده تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد و توسعه کشور های  مختلف دارد (صیدایی ؛ احمدی شاپور آبادی ؛  معین آبادی ؛   1388 : 196 ) .

سرمایه اجتماعی یک دارایی است که فر صتی را برای کارکنان و گروه ها برای دسترسی به اطلاعات ، دانش و منابع موجود در شبکه های اجتماعی شان فراهم می کند(Maurer  & Ebers; 2006 : 264 ).

یکی از مهم ترین تعاریف ارائه شده در مورد سرمایه اجتماعی تعریفی است که پونتام[9] ارائه کرده است ، پونتام (2000) برای سرمایه اجتماعی از دو مفهوم پل  و اتصال ( پیوند ) استفاده می کند، سرمایه اجتماعی در معنای  اتصال ( پیوند ) به دنبال تجسم روابط نزدیک در داخل تیم ، یکپارچگی هنجارها و هویت گروهی از طریق گروه های اجتماعی قوی است ، این نوع سرمایه اجتماعی ممکن است عملکرد را تحت تاثیر قرار داده و موجب اشتراک دانش و ارتباط ، رضایت ، کاهش فرصت طلبی و افزایش همکاری در بین کارکنان شود ، هم چنین سرمایه اجتماعی در معنای پل زدن بیان کننده روابط بین کارکنان در تیم های مختلف و امکان نقض مرزهای گروه ها می باشد ، این نیز می تواند بر عملکرد از طریق ایجاد دانش در کل سازمان ، نوآوری و جریات اطلاعات تأثیر بگذارد(Gonczaryk ; 2011: 63) و درجایی دیگر سرمایه اجتماعی را این گونه تعریف می کند :  »سرمایه اجتماعی ، ویژگی هایی از زندگی اجتماعی شامل شبکه ها ، هنجارها و اعتماد است که مشارکت کنندگان را قادر می سازد تا در همکاری با هم اثربخش تر باشند و بتوانند یک هدف مشترک را دنبال کنند« ( افجه ؛  محمود زاده ؛  1390 :  4 ). هم چنین  او استدلال می کند که سرمایه اجتماعی از  حس  ” فضیلت مدنی ” جاسازی شده در یک شبکه روابط متقابل نگه می دارد  ، در حالی که یک جامعه با   وجود فضیلت مدنی اما افراد جدا شده ،  لزوما غنی از سرمایه اجتماعی نمی باشد(Prasad adhikari & Goldey ;  2010 :  185).

از ديدگاه سازمانی ، گوشال وناهاپيت )[10] 1998 ) سرمايه اجتماعی را به عنوان جمع منابع بالفعل وبالقوه موجود در درون، قابل دسترس از طريق ، وناشی شده از شبكه روابط يک فرد يا يك واحد اجتماعی تعريف می كنند . از ديدگاه آنها سرمايه اجتماعی يكی از قابليت ها و دارائی های مهم سازمانی است كه می تواندبه سازمان ها در خلق وتسهيم دانش كمك بسيار نمايد و برای آنها در مقايسه با سازمانهای ديگر»مزيت  سازمانی پايدار « ايجاد كند ( قلیچ لی و مشبکی  ؛   1385 : 130 ) .

سرمایه اجتماعی سازمانی توصیف کننده روابط عاطفی در میان کارکنان و شامل سطح بالایی از اعتماد ، هنجارهای مشترک ، تعهدات درک شده و حس شناسایی متقابل است(Bolino ;  Turnley; Blood good 2002 : 507). سرمایه  اجتماعی در سازمان ها در واقع  توصیف کننده ساختار و محتوای روابط در میان افرادی است که ،  اجرای تقش می کنند و موجب ایجاد انسجام داخلی و چشم انداز های مشترک در میان کارکنان و به دنبال ایجاد یک هویت قوی با شرکت ،  ماموریت و اهداف آشکار جمعی است;  2013 : 679) Hsun Chuang ;  jer Chen ;  Wen Chuang ) . لینا و بِرن[11] (1999) سرمایه اجتماعی سازمانی را به عنوان منبعی که ناشی از ویژگی روابط اجتماعی درون سازمانی که این منبع از طریق سطو ح جهت گیری هدف جمعی و اعتماد مشترک، قابل تشخیص است؛ تعریف کرده اند (امین بیدختی ؛ نظری؛  1388: 58 ).  سرمایه گذاری در سرمایه اجتماعی به دنبال ایجاد محیطی است که ، در آن روابط مفید متقابل بین کارکنان و سازمان را پرورش دهد : 573)  2011 ; .et al   Ellinger) و در آخر سرمایه اجتماعی سازمانی عبارت است از تاسیس شبکه های مبتنی بر اعتماد درون سازمان ها که با استفاده از آن  سازمان ها می توانند به اهداف خود نائل شوند . این تعریف در حالت کلی هم شامل افراد شده و هم سازمان ها را  در بر دارد و بدان معناست که سازمان ها و افراد به صورت توأمان قادر به کسب و پرورش سرمایه اجتماعی هستند (Schneider ; 2009 : 644). در قسمت زیر خلاصه ای از مهم ترین تعاریف سرمایه اجتماعی به عنوان جمع بندی از این قسمت بیان می گردد.

20 – Albero

21 –  Anheier

22- Jane Jacob

23Coleman

24 Fukuyama

25  Pierre Bourdieu

26 Hanifan

27- kawachi

28-  Putnam

29- Nahapiet  &   Ghoshal

30- Leana  &  Buren