تخیل بسترخلاقیت

 

خلاقیت در موج سوم

خلاقیت

     الوین تافلر ( ۱۹۸۰) یکی از مشهورترین نویسندگان و نظریه پردازان امریکایی ، در تبیین جهت و جریان تمدن بشری و آینده جوامع کتابی با عنوان ” موج سوم ”  نوشته و نظریه مهم علوم اجتماعی و سیاسی خود رو در اون توضیح داده . شالوده کتاب تافلر بر این پایه استواره که تاریخ بشر تا الان دو انقلاب رو پشت سرگذاشته : انقلاب کشاورزی و انقلاب صنعتی . حالا در آستانه سومین اون ، یعنی انقلاب الکترونیک قرار     گرفتیم . موج سوم نامیه که به همین انقلاب گذاشته شده. عنوان انقلاب از اون جهت به این جریان میگن  همانطوریکه انقلاب صنعتی باعث ویرانی ساختارهای نظام کشاورزی شد انقلاب الکترونیک هم ساختارهای نظام صنعتی رو متلاشی کرده یا می کنه و بحران جهان الان هم به وجود اومده توسط این انتقال پرتنشه . امروزه هیچی بدون تغییر باقی نخواد موند . آینده سیاله نه منجمد . آینده با تغییر تصمیمات روزمره مون ساخته می شه و هر رخدادی بر رخدادهای دیگه اثر خواهذ گذاشت … بنا براین برخورد ما با مسائلی که در پیش داریم این میشه به جریاناتی از تغییر بپردازیم که زندگی ما رو بیشتر از این رو به اون رو می کنه و روابط نهانی اونا رو برملا کنیم و این کار رو فقط به خاطر این انجام نمی دیم که این جریانات به خودی خود مهم هستن بلکه بخاطر روش ایه که این جویبارهای تغییر باهم تلاقی می کنن و رودخانه های وسیع تر و خروشان تر تغییر رو تشکیل میدن که اونا هم به نوبه خود بهم می پیوندن و موج سوم رو بوجود میارن پس ویژگی روشن و مهم موج جدید به درستی تغییرات ، تحولات و خلاقیتا میشه . موج سوم یه آرمانشهر عملی واسه آینده س درآن فرقای فردی ، تنوع نژادی و فرهنگی و اهمیت خونه پذیرفته می شه. اینجور تمدنی ایستا نیس بلکه با نوآوریهای خود همیشه در حرکته… میتونه علائق زیادی رو واسه خلاقیت هنری جلب کنه… افراد و نه هاده ها که به تنوع کم وتحول آروم عادت داشتن به یهو خود رو درگیر با تنوع بسیار و تحولات سریع پیدا میکنن . فشارهای متقاطع از حد توان اونا واسه اراده کردن و عکس العمل خارجه . نتیجه اون “شوک آینده ” است . واسه ما فقط یه راه بیشتر باقی نمی مونه . باید خودمون و نهادهایمان رو واسه مقابله با واقعیات تازه از نو بسازیم . این قیمتیه که باید واسه راه پیدا کردن به آینده ای کارساز و انسانی پرداخت …( تافلر، ۱۹۸۰، صص ۱، ۱۷۹، ۱۸۰، ۴۹۵ و ۴۹۹ ).

اراده کردن

 

خلاقیت به عنوان پروسه

یکی از سوالهای مهم در باره خلاقیت اون هستش که آدمای جور واجور چیجوری خلاقیت خود رو میدن ؟ بعضیا از محققان مثل می (۱۹۵۹) اندرسون ( ۱۹۵۹) والاس ( ۱۹۲۶) اتریک ( ۱۹۷۴) آلبرشت ( ۱۹۸۷) قائل به مرحله ای و فرآیندی بودن اون هستن. ممکنه اینجور بپنداریم که ایده های نو به یه باره تو ذهن ظاهر     می شن اما واقعیت امر اینجور نیس کلا ظهور هر ایده خلاقانه از یه پروسه هفت گانه پیروی می کنه :

ایده

  • آماده سازی : ذهن براساس تجارب وآموزشها چهارچوب بروز خلاقیت رو جفت و جور می سازه.
  • بررسی : ذهن واسه درک روشنتر از ایده جدید و شناخت عناصر اون به تحقیق و بررسی می پردازه.
  • تغییر : ذهن تفاوتها و شباهتهای اطلاعات مربوط رو با بهره گرفتن از تفکر واگرا و همگرا می شناسونه.
  • دوره کمون : ضمیر ناخودآگاه اطلاعات جمع آوری شده رو واسه یه مدت بی حرکت و بعد مشخص می کنه.
  • جرقه : ذهن با پردازش اطلاعات قبلی ، ایده جدیدی رو شکل داده و ارائه میده. دانته در تائید این مطلب  میگه:” شعله های بزرگ به وجود اومده توسط جرقهای کوچکه “
  • تایید : فرد با آزمایش ایده جدید تو یه اندازه کوچکتر امکان عملی شدن اون رو تجربه می کنه.
  • اجراء : فرد نتیجه ایده خلاقانه و آزمایش عملی موفقیت آمیز خود رو به مرحله اجرا میذاره (همتی ، ۱۳۷۸،ص ۱۸ ).
حتما بخوانید :   تفاوت خلاقیت با نوآوری[۱]

دیدگاه دیگه که واسه آلبرشت ( ۱۹۸۷) است یه پروسه پنج  مرحله ای واسه بروز خلاقیت به توضیح زیر مطرح می کنه:

  • جذب : منظور توجه خاص و عاشق شدن به یه موضوعه که بیشتر نیازمند اطلاعات جدیده .
  • الهام : منظور رخنه یهویی و سریع یه راه حله که به ذهن می رسه و فرد ” آهان ” می کوید.
  • راه حل

  • آزمایش : منظور به مرحله اجراء گذاشتن ایده هاه تا درستی و نادرستی اون معلوم شه.
  • پالایش : منظور ایجاد اصلاحات و تغییرات لازم در ایده جدید جهت کاربردی کردن اون هستش .
  • عرضه : منظور وجود خریدار و مشتری واسه ایده جدیده تا به جامعه عرضه شه .

آلبرشت عقیده داره که شخص خلاق ، اطلاعات دور و بر خود رو جذب و واسه بررسی مسائل ، رهیافتهای مختلفی رو مورد بررسی قرار میده وقتی که ذهن فرد خلاق از اطلاعات خام انباشته شد بطور غیر محسوس شروع بکار می کنه و پس از تجزیه وتحلیل و ترکیب اطلاعات ، رهیافتی واسه مسئله ارائه می کنه (شهرآرا ، مدنی پور، ۱۳۷۵ ، ص ۴۱) البته مرحله سوم و چهارم نیازمند صرف وقت و انرژی زیادیه     ( سیدعامری ، ۱۳۸۱، ص ۹۴ و ۹۵).

والاس  پروسه خلاقیت رو شامل مراحل زیر می دونه (البته این دیدگاه تا حدودی مثل دیدگاه کلیه که ابتداء توضیح داده شد ) :

  • آمادگی : شامل ایجاد توجه خاص و دقیق شدن و فوکوس کردن روی یه مسئله بمنظور حل اون هستش .
  • پنهون شدگی : شامل غفلت موقتی و ناخودآگاه از مسئله س که به اون مرحله خواب روی مسئله هم می گن.
  • اصرار : شامل تلاش و درگیری جدی با مسئله که همراه با همت و جمع آوری اطلاعاته.
  • بصیرت : شامل رسیدن یهویی به حل مسئله س که با تجزیه وتحلیل عوامل و ترکیب اونا ایجاد می شه.
  • رسیدگی و آزمایش : شامل امتحان اعتبار ، سودمندی و مطلوبیت ایده س چون که هر نتیجه ای به درد بخور نیس ( چاندن ، ۱۹۹۷ ؛ سیدعامری ، ۱۳۸۱، ص ۹۶ ؛ حسن زاده ، ۱۳۸۳، ص ۳۶ و ۳۷) .

استین ( ۱۹۶۲) پروسه خلاقیت راشامل سه مرحله زیر می دونست:

  • فرضیه سازی : بر مبنای هدف انجام بهتر کار و ویژگیهای شخصیتی و عوامل شناختی انجام میشه .
  • آزمون فرضیات : بررسی عملی نتیجه بخش بودن یه ایده خلاق خصوصی به تجربه عمومیه .
  • انتقال یافته های : فرد با روش مناسب ، یافته های بدست اومده رو به بقیه انتقال میده ( حسن زاده ، ۱۳۸۳، ص ۳۸ ).

البته نباید از یاد برد باور به مرحله ای بودن جریان بروز خلاقیت ، نباید ما رو به خطای فرمولی بودن اون دچار سازه. این مراحل نه علمیه و نه عملی . بلکه به عنوان یه راهنما در درک چند مرحله ای بودن ، حل خلاقانه مسائل میشه اونو استفاده کرد ( ازبورن ، ۱۳۸۱ص ۶۹).

[۱] – Creative bed

[۲] – Anemism

[۳] – The third wave

[۴] – Future shock

[۵] – Process

[۶]- Prepration

 

[۷] – Investigation

[۸] – Variation

[۹] – Incubation

[۱۰] – Illumination

[۱۱] – Verification

[۱۲] – Implication

[۱۳] – Apsorption

[۱۴] – Inspiration

[۱۵] – Testing

[۱۶] – Refinement

[۱۷] – Selling

[۱۸] – Wallas

[۱۹] –  Preparation

[۲۰] – Latency

[۲۱] – Sleeping over problem

[۲۲]- Persistense

[۲۳] – Insight

[۲۴] – Verification

[۲۵] – Ozborn