مقالات و پایان نامه ها

بانکداری الکترونیکی در ایران/پایان نامه تاثیر فناوری اطلاعات بر بهبود عملکرد سیستم بانکی

– بانکداری الکترونیکی در ایران

توسعه و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح جهان، همچنین ورود رایانه های شخصی و احساس نیاز به مکانیزه کردن عملیات بانکی در سال های پایانی دهه ۱۹۶۰ باعث شد بانک ها فعالیت گسترده ای را برای استفاده از سیستم های رایانه ای آغاز نمایند. اولین کارت بانکی در ایران در سال ۱۳۷۰ توسط بانک تجارت صادر شد که از نوع بدهکاری بوده و به چک بانک تجارت معروف شد، پس از آن بانک سپه با نصب هفت ماشین خودپرداز اقدام به صدور کارت های بانکی نمود. اولین اقدام جدی در زمینه بانکداری الکترونیکی را میتوان عضویت ایران در شبکه بین المللی سوئیفت در سال ۱۳۷۱ دانست. از سوی دیگر، تصویب طرح جامع اتوماسیون بانکی در سال ۱۳۷۲ به عنوان زیر بنا و زمینه ساز ارائه خدمات نوین بانکی و حرکت به سوی بانکداری الکترونیکی در ایران به شمار می آید. از دیگر اقدام های انجام شده در این زمینه میتوان به ایجاد شبکه ماهواره ای مخابرات بانکی در قالب VAST پس از تصویب طرح جامع، همچنین ایجاد شبکه تبادل اطلاعات بانکی(شتاب) توسط بانک مرکزی در سال ۱۳۸۱ به منظور راه اندازی و راهبری سوئیچ ملی برای اتصال شبکه پرداخت بانک ها به یکدیگر و ایجاد زمینه لازم برای انجام مبادلات بین بانکی الکترونیکی اشاره کرد. در جدول ۲-۱ و۲- ۲ ،سال عضویت در شبکه شتاب و اقدام های انجام شده بانک های تجاری در زمینه بانکداری الکترونیک ارائه شده است(گودرزی وزبیدی ،۱۳۸۷).

جدول۲-۱: سال عضویت بانک های تجاری در شبکه شتاب

نام بانکتجارترفاهسپهصادراتملتملی
سال عضویت۱۳۸۳۱۳۸۴۱۳۸۳۱۳۸۱۱۳۸۳۱۳۸۳

ماخذ: بانک مرکزی.

 

 

 

جدول۲-۲: اقدام های انجام شده هر یک از بانک های تجاری در زمینه بانکداری الکترونیکی

نام بانک 
تجارتماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، ارسال صورتحساب از طریق اینترنت(Email).
رفاهماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، اطلاع رسانی از طریق تلفن.
سپهماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، ارائه صورتحساب از طریق(SMS).
صادراتماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، اینترنت بانک.
ملتماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، ارائه صورتحساب از طریق(SMS).
ملیماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، اینترنت بانک.

ماخذ:( انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیکی،۱۳۸۴)

۲-۳-۷- مقایسه بانکداری الکترونیک و بانکداری سنتی

بانکداری الکترونیکی را می توان استفاده از فناوری پیشرفته شبکه های ارتباطی و مخابراتی جهت انتقال وجوه در سیستم بانکداری معرفی نمود. در کشورهای پیشرفته دنیا مذاکرات بین خریدار و فروشنده، سفارش خرید، حمل ونقل کالا، ترخیص از گمرک به صورت الکترونیکی پشتیبانی می شود و روش های نقل و انتقال پول به صورت الکترونیکی و حمل و نقل براساس درخواست الکترونیکی است که در این راستا بانکداری الکترونیکی از ارکان اصلی و لازمه تحقق این امر می باشد. آنچه در مقایسه بانکداری الکترونیکی با بانکداری سنتی قابل توجه است، ویژگی فعال و آینده نگر بانکداری الکترونیکی است. بانکداری سنتی با دیدی محافظه کارانه سعی مینماید به شیوه های مختلف هزینه های بانکی را کاهش دهد، در صورتی که بانکداری الکترونیکی ضمن ارائه جامع خدمات بانکی به دنبال توسعه و تحول با هدف جلب رضایت مشتری بوده و برای افزایش درآمد از طریق ارائه خدماتی که در قبال آنها کارمزد دریافت میدارد و سیاست گذاری میکند. بنابراین، در بانکداری الکترونیکی هر چند که کاهش هزینه های بانکی نیز مورد توجه قرار میگیرد، اما اصلی ترین هدف، رشد درآمد بانک از طریق ارائه خدمات متنوع است(معاونت برنامه ریزی و بررسی های اقتصادی وزارت بازرگانی،۱۳۸۴).

 

 

 

 

 

جدول۲-۳: مقایسه ویژگی های بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی

بانکداری الکترونیکبانکداری سنتی
۱-              بازار نامحدود از لحاظ مکانی

۲-              رقابت نام های تجاری

۳-              ارائه خدمات گسترده

۴-              ارائه خدمات متنوع بر اساس نیاز، سفارش مشتری و نوآوری

۵-              بانک های چند منظور مجهز به امکانات الکترونیکی

۶-              تمرکز بر هزینه و رشد درآمد

۷-              کسب درآمد از طریق کارمزد

۸-              از نظر زمانی نامحدود و ۲۴ ساعته

۹-              وجود رابطه نزدیک و تنگاتنگ بین بانکی

۱۰-          به دلیل استفاده از رایانه، حجم کاغذ و نیروی انسانی به شدت کاهش می یابد

۱-              بازار محدود

۲-              رقابت بین بانکها

۳-              ارائه خدمات محدود

۴-              ارائه خدمات به یک شکل خاص

۵-              متکی بر شعب

۶-              تمرکز بر هزینه

۷-              کسب درآمد از طریق حاشیه سود

۸-              در قید ساعات اداری

۹-              نبود رابطه نزدیک و مرتبط بین بانکی

۱۰-          به دلیل وجود ساختار مبتنی بر کاغذ، به تعداد زیادی نیروی انسانی نیاز دارد

ماخذ: (انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیک،۱۳۸۴)

– بانکداری الکترونیکی در ایران

توسعه و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح جهان، همچنین ورود رایانه های شخصی و احساس نیاز به مکانیزه کردن عملیات بانکی در سال های پایانی دهه ۱۹۶۰ باعث شد بانک ها فعالیت گسترده ای را برای استفاده از سیستم های رایانه ای آغاز نمایند. اولین کارت بانکی در ایران در سال ۱۳۷۰ توسط بانک تجارت صادر شد که از نوع بدهکاری بوده و به چک بانک تجارت معروف شد، پس از آن بانک سپه با نصب هفت ماشین خودپرداز اقدام به صدور کارت های بانکی نمود. اولین اقدام جدی در زمینه بانکداری الکترونیکی را میتوان عضویت ایران در شبکه بین المللی سوئیفت در سال ۱۳۷۱ دانست. از سوی دیگر، تصویب طرح جامع اتوماسیون بانکی در سال ۱۳۷۲ به عنوان زیر بنا و زمینه ساز ارائه خدمات نوین بانکی و حرکت به سوی بانکداری الکترونیکی در ایران به شمار می آید. از دیگر اقدام های انجام شده در این زمینه میتوان به ایجاد شبکه ماهواره ای مخابرات بانکی در قالب VAST پس از تصویب طرح جامع، همچنین ایجاد شبکه تبادل اطلاعات بانکی(شتاب) توسط بانک مرکزی در سال ۱۳۸۱ به منظور راه اندازی و راهبری سوئیچ ملی برای اتصال شبکه پرداخت بانک ها به یکدیگر و ایجاد زمینه لازم برای انجام مبادلات بین بانکی الکترونیکی اشاره کرد. در جدول ۲-۱ و۲- ۲ ،سال عضویت در شبکه شتاب و اقدام های انجام شده بانک های تجاری در زمینه بانکداری الکترونیک ارائه شده است(گودرزی وزبیدی ،۱۳۸۷).

جدول۲-۱: سال عضویت بانک های تجاری در شبکه شتاب

نام بانکتجارترفاهسپهصادراتملتملی
سال عضویت۱۳۸۳۱۳۸۴۱۳۸۳۱۳۸۱۱۳۸۳۱۳۸۳

ماخذ: بانک مرکزی.

 

 

 

جدول۲-۲: اقدام های انجام شده هر یک از بانک های تجاری در زمینه بانکداری الکترونیکی

نام بانک 
تجارتماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، ارسال صورتحساب از طریق اینترنت(Email).
رفاهماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، اطلاع رسانی از طریق تلفن.
سپهماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، ارائه صورتحساب از طریق(SMS).
صادراتماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، اینترنت بانک.
ملتماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، ارائه صورتحساب از طریق(SMS).
ملیماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، اینترنت بانک.

ماخذ:( انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیکی،۱۳۸۴)

۲-۳-۷- مقایسه بانکداری الکترونیک و بانکداری سنتی

بانکداری الکترونیکی را می توان استفاده از فناوری پیشرفته شبکه های ارتباطی و مخابراتی جهت انتقال وجوه در سیستم بانکداری معرفی نمود. در کشورهای پیشرفته دنیا مذاکرات بین خریدار و فروشنده، سفارش خرید، حمل ونقل کالا، ترخیص از گمرک به صورت الکترونیکی پشتیبانی می شود و روش های نقل و انتقال پول به صورت الکترونیکی و حمل و نقل براساس درخواست الکترونیکی است که در این راستا بانکداری الکترونیکی از ارکان اصلی و لازمه تحقق این امر می باشد. آنچه در مقایسه بانکداری الکترونیکی با بانکداری سنتی قابل توجه است، ویژگی فعال و آینده نگر بانکداری الکترونیکی است. بانکداری سنتی با دیدی محافظه کارانه سعی مینماید به شیوه های مختلف هزینه های بانکی را کاهش دهد، در صورتی که بانکداری الکترونیکی ضمن ارائه جامع خدمات بانکی به دنبال توسعه و تحول با هدف جلب رضایت مشتری بوده و برای افزایش درآمد از طریق ارائه خدماتی که در قبال آنها کارمزد دریافت میدارد و سیاست گذاری میکند. بنابراین، در بانکداری الکترونیکی هر چند که کاهش هزینه های بانکی نیز مورد توجه قرار میگیرد، اما اصلی ترین هدف، رشد درآمد بانک از طریق ارائه خدمات متنوع است(معاونت برنامه ریزی و بررسی های اقتصادی وزارت بازرگانی،۱۳۸۴).

 

 

 

 

 

جدول۲-۳: مقایسه ویژگی های بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی

بانکداری الکترونیکبانکداری سنتی
۱-              بازار نامحدود از لحاظ مکانی

۲-              رقابت نام های تجاری

۳-              ارائه خدمات گسترده

۴-              ارائه خدمات متنوع بر اساس نیاز، سفارش مشتری و نوآوری

۵-              بانک های چند منظور مجهز به امکانات الکترونیکی

۶-              تمرکز بر هزینه و رشد درآمد

۷-              کسب درآمد از طریق کارمزد

۸-              از نظر زمانی نامحدود و ۲۴ ساعته

۹-              وجود رابطه نزدیک و تنگاتنگ بین بانکی

۱۰-          به دلیل استفاده از رایانه، حجم کاغذ و نیروی انسانی به شدت کاهش می یابد

۱-              بازار محدود

۲-              رقابت بین بانکها

۳-              ارائه خدمات محدود

۴-              ارائه خدمات به یک شکل خاص

۵-              متکی بر شعب

۶-              تمرکز بر هزینه

۷-              کسب درآمد از طریق حاشیه سود

۸-              در قید ساعات اداری

۹-              نبود رابطه نزدیک و مرتبط بین بانکی

۱۰-          به دلیل وجود ساختار مبتنی بر کاغذ، به تعداد زیادی نیروی انسانی نیاز دارد

ماخذ: (انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیک،۱۳۸۴)