بانکداری الکترونیکی در ایران/پایان نامه تاثیر فناوری اطلاعات بر بهبود عملکرد سیستم بانکی

– بانکداری الکترونیکی در ایران

توسعه و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح جهان، همچنین ورود رایانه های شخصی و احساس نیاز به مکانیزه کردن عملیات بانکی در سال های پایانی دهه 1960 باعث شد بانک ها فعالیت گسترده ای را برای استفاده از سیستم های رایانه ای آغاز نمایند. اولین کارت بانکی در ایران در سال 1370 توسط بانک تجارت صادر شد که از نوع بدهکاری بوده و به چک بانک تجارت معروف شد، پس از آن بانک سپه با نصب هفت ماشین خودپرداز اقدام به صدور کارت های بانکی نمود. اولین اقدام جدی در زمینه بانکداری الکترونیکی را میتوان عضویت ایران در شبکه بین المللی سوئیفت در سال 1371 دانست. از سوی دیگر، تصویب طرح جامع اتوماسیون بانکی در سال 1372 به عنوان زیر بنا و زمینه ساز ارائه خدمات نوین بانکی و حرکت به سوی بانکداری الکترونیکی در ایران به شمار می آید. از دیگر اقدام های انجام شده در این زمینه میتوان به ایجاد شبکه ماهواره ای مخابرات بانکی در قالب VAST پس از تصویب طرح جامع، همچنین ایجاد شبکه تبادل اطلاعات بانکی(شتاب) توسط بانک مرکزی در سال 1381 به منظور راه اندازی و راهبری سوئیچ ملی برای اتصال شبکه پرداخت بانک ها به یکدیگر و ایجاد زمینه لازم برای انجام مبادلات بین بانکی الکترونیکی اشاره کرد. در جدول 2-1 و2- 2 ،سال عضویت در شبکه شتاب و اقدام های انجام شده بانک های تجاری در زمینه بانکداری الکترونیک ارائه شده است(گودرزي وزبیدي ،1387).

جدول2-1: سال عضویت بانک های تجاری در شبکه شتاب

نام بانک تجارت رفاه سپه صادرات ملت ملی
سال عضویت 1383 1384 1383 1381 1383 1383

ماخذ: بانک مرکزی.

 

 

 

جدول2-2: اقدام های انجام شده هر یک از بانک های تجاری در زمینه بانکداری الکترونیکی

نام بانک  
تجارت ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، ارسال صورتحساب از طریق اینترنت(Email).
رفاه ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، اطلاع رسانی از طریق تلفن.
سپه ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، ارائه صورتحساب از طریق(SMS).
صادرات ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، اینترنت بانک.
ملت ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، ارائه صورتحساب از طریق(SMS).
ملی ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، اینترنت بانک.

ماخذ:( انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیکی،1384)

2-3-7- مقایسه بانکداری الکترونیک و بانکداری سنتی

بانكداري الكترونيكي را مي توان استفاده از فناوري پيشرفته شبكه هاي ارتباطي و مخابراتي جهت انتقال وجوه در سيستم بانكداري معرفي نمود. در كشورهاي پيشرفته دنيا مذاكرات بين خريدار و فروشنده، سفارش خريد، حمل ونقل كالا، ترخيص از گمرك به صورت الكترونيكي پشتيباني مي شود و روش هاي نقل و انتقال پول به صورت الكترونيكي و حمل و نقل براساس درخواست الكترونيكي است كه در اين راستا بانكداري الكترونيكي از اركان اصلي و لازمه تحقق اين امر مي باشد. آنچه در مقایسه بانکداري الکترونیکی با بانکداري سنتی قابل توجه است، ویژگی فعال و آینده نگر بانکداري الکترونیکی است. بانکداري سنتی با دیدي محافظه کارانه سعی مینماید به شیوه هاي مختلف هزینه هاي بانکی را کاهش دهد، در صورتی که بانکداري الکترونیکی ضمن ارائه جامع خدمات بانکی به دنبال توسعه و تحول با هدف جلب رضایت مشتري بوده و براي افزایش درآمد از طریق ارائه خدماتی که در قبال آنها کارمزد دریافت میدارد و سیاست گذاري میکند. بنابراین، در بانکداري الکترونیکی هر چند که کاهش هزینه هاي بانکی نیز مورد توجه قرار میگیرد، اما اصلی ترین هدف، رشد درآمد بانک از طریق ارائه خدمات متنوع است(معاونت برنامه ريزي و بررسي هاي اقتصادي وزارت بازرگاني،1384).

 

 

 

 

 

جدول2-3: مقایسه ویژگی های بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی

بانکداری الکترونیک بانکداری سنتی
1-              بازار نامحدود از لحاظ مکانی

2-              رقابت نام هاي تجاري

3-              ارائه خدمات گسترده

4-              ارائه خدمات متنوع بر اساس نیاز، سفارش مشتري و نوآوري

5-              بانک هاي چند منظور مجهز به امکانات الکترونیکی

6-              تمرکز بر هزینه و رشد درآمد

7-              کسب درآمد از طریق کارمزد

8-              از نظر زمانی نامحدود و 24 ساعته

9-              وجود رابطه نزدیک و تنگاتنگ بین بانکی

10-          به دلیل استفاده از رایانه، حجم کاغذ و نیروي انسانی به شدت کاهش می یابد

1-              بازار محدود

2-              رقابت بین بانکها

3-              ارائه خدمات محدود

4-              ارائه خدمات به یک شکل خاص

5-              متکی بر شعب

6-              تمرکز بر هزینه

7-              کسب درآمد از طریق حاشیه سود

8-              در قید ساعات اداري

9-              نبود رابطه نزدیک و مرتبط بین بانکی

10-          به دلیل وجود ساختار مبتنی بر کاغذ، به تعداد زیادي نیروي انسانی نیاز دارد

ماخذ: (انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیک،1384)

– بانکداری الکترونیکی در ایران

توسعه و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح جهان، همچنین ورود رایانه های شخصی و احساس نیاز به مکانیزه کردن عملیات بانکی در سال های پایانی دهه 1960 باعث شد بانک ها فعالیت گسترده ای را برای استفاده از سیستم های رایانه ای آغاز نمایند. اولین کارت بانکی در ایران در سال 1370 توسط بانک تجارت صادر شد که از نوع بدهکاری بوده و به چک بانک تجارت معروف شد، پس از آن بانک سپه با نصب هفت ماشین خودپرداز اقدام به صدور کارت های بانکی نمود. اولین اقدام جدی در زمینه بانکداری الکترونیکی را میتوان عضویت ایران در شبکه بین المللی سوئیفت در سال 1371 دانست. از سوی دیگر، تصویب طرح جامع اتوماسیون بانکی در سال 1372 به عنوان زیر بنا و زمینه ساز ارائه خدمات نوین بانکی و حرکت به سوی بانکداری الکترونیکی در ایران به شمار می آید. از دیگر اقدام های انجام شده در این زمینه میتوان به ایجاد شبکه ماهواره ای مخابرات بانکی در قالب VAST پس از تصویب طرح جامع، همچنین ایجاد شبکه تبادل اطلاعات بانکی(شتاب) توسط بانک مرکزی در سال 1381 به منظور راه اندازی و راهبری سوئیچ ملی برای اتصال شبکه پرداخت بانک ها به یکدیگر و ایجاد زمینه لازم برای انجام مبادلات بین بانکی الکترونیکی اشاره کرد. در جدول 2-1 و2- 2 ،سال عضویت در شبکه شتاب و اقدام های انجام شده بانک های تجاری در زمینه بانکداری الکترونیک ارائه شده است(گودرزي وزبیدي ،1387).

جدول2-1: سال عضویت بانک های تجاری در شبکه شتاب

نام بانک تجارت رفاه سپه صادرات ملت ملی
سال عضویت 1383 1384 1383 1381 1383 1383

ماخذ: بانک مرکزی.

 

 

 

جدول2-2: اقدام های انجام شده هر یک از بانک های تجاری در زمینه بانکداری الکترونیکی

نام بانک  
تجارت ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، ارسال صورتحساب از طریق اینترنت(Email).
رفاه ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، اطلاع رسانی از طریق تلفن.
سپه ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، ارائه صورتحساب از طریق(SMS).
صادرات ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، اینترنت بانک.
ملت ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، ارائه صورتحساب از طریق(SMS).
ملی ماشین خودپرداز(ATM)، پایانه فروش(POS)، پایانه شعبه(pin pad)، کارت بدهکاری، تلفن بانک، اینترنت بانک.

ماخذ:( انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیکی،1384)

2-3-7- مقایسه بانکداری الکترونیک و بانکداری سنتی

بانكداري الكترونيكي را مي توان استفاده از فناوري پيشرفته شبكه هاي ارتباطي و مخابراتي جهت انتقال وجوه در سيستم بانكداري معرفي نمود. در كشورهاي پيشرفته دنيا مذاكرات بين خريدار و فروشنده، سفارش خريد، حمل ونقل كالا، ترخيص از گمرك به صورت الكترونيكي پشتيباني مي شود و روش هاي نقل و انتقال پول به صورت الكترونيكي و حمل و نقل براساس درخواست الكترونيكي است كه در اين راستا بانكداري الكترونيكي از اركان اصلي و لازمه تحقق اين امر مي باشد. آنچه در مقایسه بانکداري الکترونیکی با بانکداري سنتی قابل توجه است، ویژگی فعال و آینده نگر بانکداري الکترونیکی است. بانکداري سنتی با دیدي محافظه کارانه سعی مینماید به شیوه هاي مختلف هزینه هاي بانکی را کاهش دهد، در صورتی که بانکداري الکترونیکی ضمن ارائه جامع خدمات بانکی به دنبال توسعه و تحول با هدف جلب رضایت مشتري بوده و براي افزایش درآمد از طریق ارائه خدماتی که در قبال آنها کارمزد دریافت میدارد و سیاست گذاري میکند. بنابراین، در بانکداري الکترونیکی هر چند که کاهش هزینه هاي بانکی نیز مورد توجه قرار میگیرد، اما اصلی ترین هدف، رشد درآمد بانک از طریق ارائه خدمات متنوع است(معاونت برنامه ريزي و بررسي هاي اقتصادي وزارت بازرگاني،1384).

 

 

 

 

 

جدول2-3: مقایسه ویژگی های بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی

بانکداری الکترونیک بانکداری سنتی
1-              بازار نامحدود از لحاظ مکانی

2-              رقابت نام هاي تجاري

3-              ارائه خدمات گسترده

4-              ارائه خدمات متنوع بر اساس نیاز، سفارش مشتري و نوآوري

5-              بانک هاي چند منظور مجهز به امکانات الکترونیکی

6-              تمرکز بر هزینه و رشد درآمد

7-              کسب درآمد از طریق کارمزد

8-              از نظر زمانی نامحدود و 24 ساعته

9-              وجود رابطه نزدیک و تنگاتنگ بین بانکی

10-          به دلیل استفاده از رایانه، حجم کاغذ و نیروي انسانی به شدت کاهش می یابد

1-              بازار محدود

2-              رقابت بین بانکها

3-              ارائه خدمات محدود

4-              ارائه خدمات به یک شکل خاص

5-              متکی بر شعب

6-              تمرکز بر هزینه

7-              کسب درآمد از طریق حاشیه سود

8-              در قید ساعات اداري

9-              نبود رابطه نزدیک و مرتبط بین بانکی

10-          به دلیل وجود ساختار مبتنی بر کاغذ، به تعداد زیادي نیروي انسانی نیاز دارد

ماخذ: (انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیک،1384)